Thử làm kế toán trong 20 phút
Một công ty nhỏ vừa mở tiệm bánh gần trường, tự làm bánh và tự bán. Tháng đầu, bạn giữ sổ sách. Cuối tháng chủ tiệm hỏi hai câu: tháng này lãi bao nhiêu, và phải nộp bao nhiêu thuế.
Tiệm là tình huống giả định, mọi số tiền là giả định của bài. Tên và số hiệu tài khoản theo chế độ kế toán doanh nghiệp ở Thông tư 99/2025/TT-BTC. Để dễ tính, bước 1 đến bước 5 chưa nói tới thuế; bước 6 mới tính.
Bài gồm 6 bước, mỗi bước là một việc người làm kế toán hay làm. Chỉ cần cộng, trừ, nhân, chia; gặp khó thì xem giải thích rồi đi tiếp.
Ghi sổ
Ngày đầu tiên, bạn trả 2.000.000 đồng tiền mặt để mua bột, đường về làm bánh. Kế toán ghi mỗi khoản như vậy vào hai tài khoản: một bên Nợ, một bên Có, cùng số tiền.
Với tài khoản tài sản như tiền mặt hay nguyên liệu: tăng thì ghi bên Nợ, giảm thì ghi bên Có. Bảng dưới trích ba tài khoản trong danh mục.
Khoản mua này ghi thế nào?
| Số hiệu | Tên tài khoản |
|---|---|
| 111 | Tiền mặt |
| 152 | Nguyên liệu, vật liệu |
| 156 | Hàng hóa |
Trích danh mục tài khoản, Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC.
Xem đáp án và giải thích
Ghi sổ: Nợ 152 Nguyên liệu, vật liệu / Có 111 Tiền mặt: 2.000.000 đồng
Đúng. Nguyên liệu trong kho tăng thêm 2.000.000 đồng nên ghi Nợ tài khoản 152; tiền mặt trong quỹ giảm đúng chừng đó nên ghi Có tài khoản 111. Hai bên luôn bằng nhau.
Trong mô tả nghề (QĐ 34/2020): Tư vấn, lập kế hoạch, dự toán ngân sách, kiểm soát tài khoản, các chính sách và hệ thống kế toán khác
Số dư quỹ
Bảng dưới là sổ quỹ tiền mặt cả tháng của tiệm, gồm cả khoản mua bột, đường ở bước 1. Sổ này chỉ ghi tiền mặt; các khoản trả bằng chuyển khoản ghi ở sổ khác.
Đầu tháng, quỹ có 5.000.000 đồng.
Số dư cuối tháng = số dư đầu tháng + tổng thu - tổng chi
Theo sổ, cuối tháng quỹ còn bao nhiêu tiền?
| Ngày | Nội dung | Số tiền (đồng) |
|---|---|---|
| 01 | Chi mua bột, đường | 2.000.000 |
| 05 | Thu bán bánh tuần 1 | 3.200.000 |
| 07 | Chi mua trứng | 450.000 |
| 10 | Chi mua vani, bột nở | 90.000 |
| 12 | Thu bán bánh tuần 2 | 3.500.000 |
| 19 | Thu bán bánh tuần 3 | 3.400.000 |
| 25 | Chi trả tiền công thợ | 3.000.000 |
| 26 | Chi thuê mặt bằng | 2.000.000 |
| 30 | Thu bán bánh tuần 4 | 3.300.000 |
Số liệu giả định của bài.
Xem đáp án và giải thích
Đáp án: 10.860.000 đồng
Đúng. 5.000.000 + 13.400.000 - 7.540.000 = 10.860.000 đồng. Đây là số tiền mà sổ nói phải có trong két; bước sau bạn sẽ đếm tiền thật để so.
Tìm dòng ghi sai
Cuối tháng bạn đếm tiền trong két: chỉ có 10.770.000 đồng, trong khi sổ nói phải có 10.860.000 đồng. Quỹ thiếu 90.000 đồng.
Bạn đã đối chiếu: phiếu thu, phiếu chi nào cũng có trong sổ, không thừa, không thiếu dòng nào. Vậy có một số tiền bị ghi sai.
Mẹo của người làm kế toán: khoản lệch chia hết cho 9 thường là do đảo hai chữ số khi ghi, ví dụ 36.000 ghi thành 63.000 thì lệch 27.000, mà 27.000 chia hết cho 9.
Dòng nào trong sổ (bảng dưới) nhiều khả năng bị ghi sai?
| Ngày | Nội dung | Số tiền (đồng) |
|---|---|---|
| 01 | Chi mua bột, đường | 2.000.000 |
| 05 | Thu bán bánh tuần 1 | 3.200.000 |
| 07 | Chi mua trứng | 450.000 |
| 10 | Chi mua vani, bột nở | 90.000 |
| 12 | Thu bán bánh tuần 2 | 3.500.000 |
| 19 | Thu bán bánh tuần 3 | 3.400.000 |
| 25 | Chi trả tiền công thợ | 3.000.000 |
| 26 | Chi thuê mặt bằng | 2.000.000 |
| 30 | Thu bán bánh tuần 4 | 3.300.000 |
Số liệu giả định của bài.
Xem đáp án và giải thích
Dòng ghi sai: Ngày 07, Chi mua trứng: 450.000 đồng
Đúng. Khoản chi này thật ra là 540.000 đồng nhưng bị ghi thành 450.000 đồng: hai chữ số bị đảo chỗ. Sổ ghi chi ít hơn thật 90.000 đồng, nên số dư trên sổ cao hơn tiền thật đúng 90.000 đồng. 90.000 chia hết cho 9, đúng như mẹo: đảo hai chữ số liền nhau luôn tạo ra khoản lệch chia hết cho 9.
Trong mô tả nghề (QĐ 34/2020): Kiểm toán tài khoản và hồ sơ sổ sách kế toán
Giá thành
Tháng này tiệm làm ra 2.000 chiếc bánh và bán được 1.800 chiếc. Chi phí để làm ra số bánh đó ở bảng dưới (tiền thuê mặt bằng tính riêng, không nằm trong giá thành của bài).
Giá thành một chiếc = tổng chi phí làm bánh ÷ số bánh làm ra
Làm ra một chiếc bánh tốn bao nhiêu tiền?
| Chi phí làm bánh trong tháng | Số tiền (đồng) |
|---|---|
| Nguyên liệu đã dùng | 6.000.000 |
| Điện, ga cho lò | 1.000.000 |
| Tiền công thợ làm bánh | 3.000.000 |
Số liệu giả định của bài.
Xem đáp án và giải thích
Đáp án: 5.000 đồng
Đúng. 10.000.000 ÷ 2.000 = 5.000 đồng mỗi chiếc. Biết giá thành thì chủ tiệm mới biết giá bán bao nhiêu là có lời.
Trong mô tả nghề (QĐ 34/2020): Đưa ra và kiểm soát các hệ thống để xác định đơn giá sản phẩm và dịch vụ
Lãi tháng đầu
Chủ tiệm hỏi: tháng này lãi bao nhiêu? Bảng dưới tóm tắt cả tháng. Căng tin trường mua chịu một phần bánh, cuối tháng mới trả.
Đây là cách tính lãi rút gọn của bài:
Lãi = doanh thu - giá vốn của số bánh đã bán - tiền thuê mặt bằng
Doanh thu là tiền của mọi chiếc bánh đã bán, kể cả phần căng tin chưa trả. Giá vốn là giá thành nhân với số bánh đã bán. Tháng này tiệm lãi bao nhiêu?
| Tóm tắt tháng đầu | Số liệu |
|---|---|
| Số bánh làm ra (chiếc) | 2.000 |
| Số bánh đã bán (chiếc) | 1.800 |
| Số bánh còn trong tủ (chiếc) | 200 |
| Giá bán một chiếc (đồng) | 8.000 |
| Giá thành một chiếc, từ bước 4 (đồng) | 5.000 |
| Tiền bán bánh đã thu (đồng) | 13.400.000 |
| Căng tin trường mua chịu, chưa trả (đồng) | 1.000.000 |
| Tiền thuê mặt bằng tháng (đồng) | 2.000.000 |
| Tiền đã chi cả tháng, gồm tiền mặt và chuyển khoản (đồng) | 12.000.000 |
Số liệu giả định của bài.
Xem đáp án và giải thích
Đáp án: 3.400.000 đồng
Đúng. Doanh thu 14.400.000 đồng, trừ giá vốn 1.800 × 5.000 = 9.000.000 đồng, trừ tiền mặt bằng 2.000.000 đồng, còn 3.400.000 đồng. Lãi khác tiền: 200 chiếc còn trong tủ chưa bán nên chưa là chi phí, còn phần căng tin mua chịu vẫn là doanh thu dù chưa thu tiền.
Trong mô tả nghề (QĐ 34/2020): Chuẩn bị và xác nhận báo cáo tài chính để trình bày cho ban quản lý, cổ đông và theo luật định hoặc các cơ quan khác
Thuế phải nộp
Câu hỏi thứ hai của chủ tiệm: tháng này phải nộp bao nhiêu thuế giá trị gia tăng?
Bài giả định thuế suất 10% cho mọi hoá đơn, và tiệm nộp theo phương pháp khấu trừ. Mức thật còn tuỳ mặt hàng và các đợt giảm thuế (xem Luật Thuế giá trị gia tăng ở cuối bài).
Thuế phải nộp = thuế trên hàng bán ra - thuế trên hoá đơn mua vào
Bảng dưới là các hoá đơn trong tháng. Tiền thuê mặt bằng của chủ nhà là cá nhân, không có hoá đơn giá trị gia tăng; tiền công thợ cũng không. Tiệm phải nộp bao nhiêu?
| Hoá đơn trong tháng | Giá chưa thuế (đồng) |
|---|---|
| Bán bánh (bán ra) | 14.400.000 |
| Mua nguyên liệu (mua vào) | 6.000.000 |
| Tiền điện, ga (mua vào) | 1.000.000 |
Số liệu và thuế suất là giả định của bài.
Xem đáp án và giải thích
Đáp án: 740.000 đồng
Đúng. Thuế trên hàng bán ra: 10% × 14.400.000 = 1.440.000 đồng. Thuế đã trả khi mua vào: 10% × 7.000.000 = 700.000 đồng, được trừ đi. Tiệm nộp 740.000 đồng.
Trong mô tả nghề (QĐ 34/2020): Chuẩn bị khai thuế, tư vấn về các vấn đề thuế và tranh chấp khiếu nại trước cơ quan thuế
Việc bạn vừa thử, trong mô tả của nghề
Phần lớn các bước bạn vừa làm là việc có trong mô tả công việc của nhóm nghề kế toán, kiểm toán (Danh mục nghề nghiệp Việt Nam, QĐ 34/2020). Việc thật còn có nhiều tài khoản hơn, báo cáo tài chính đủ mẫu, thuế thu nhập và làm việc với cơ quan thuế; bài này chỉ cho bạn thử phần giữ cho con số đúng và giải thích được, đối chiếu với các nhiệm vụ trong bảng dưới.
| Nhiệm vụ (nguyên văn QĐ 34/2020) | Trong bài |
|---|---|
| Tư vấn, lập kế hoạch, dự toán ngân sách, kiểm soát tài khoản, các chính sách và hệ thống kế toán khác | Bước 1: Ghi sổ |
| Kiểm toán tài khoản và hồ sơ sổ sách kế toán | Bước 3: Tìm dòng ghi sai |
| Đưa ra và kiểm soát các hệ thống để xác định đơn giá sản phẩm và dịch vụ | Bước 4: Giá thành |
| Chuẩn bị và xác nhận báo cáo tài chính để trình bày cho ban quản lý, cổ đông và theo luật định hoặc các cơ quan khác | Bước 5: Lãi tháng đầu |
| Chuẩn bị khai thuế, tư vấn về các vấn đề thuế và tranh chấp khiếu nại trước cơ quan thuế | Bước 6: Thuế phải nộp |
Các nghề có công việc này
| Nghề | Lương tháng | Nguồn |
|---|---|---|
| Kế toán viên | 12 - 50 tr | Adecco · 2026 · Khá tin được · báo cáo của công ty tuyển dụng |
| Kiểm toán viên | 20 - 50 tr | Adecco · 2026 · Khá tin được · báo cáo của công ty tuyển dụng |
Mỗi nghề một mốc lương tiêu biểu. Các mốc khác và cách đo của từng nguồn xem ở trang nghề.